Valpreventie

In Vlaanderen valt één op de drie 65-plussers minstens 1 keer per jaar, zeker in de woonzorgcentra (WZC) is dit een niet te onderschatten probleem. Het risico wordt groter met de leeftijd. Vrouwen vallen vaker dan mannen en personen met dementie hebben een groter risico.

 Een valincident kan ernstige gevolgen hebben:

  • Lichamelijke gevolgen: bij 40 tot 60% van de ouderen resulteert een valincident in een blessure. Dat kan gaan van een klein (verstuiking, snijwonden,..) tot een ernstig letsel ((heup)fractuur, hoofdtrauma) ofzelfs overlijden.
  • Psychosociale gevolgen: een val resulteert vaak in valangst. Hierdoor gaat de oudere minder actief worden en kan hij of zij sociaal geïsoleerd raken, wat op zijn beurt tot depressie kan leiden.
  • Financiële gevolgen: een val brengt vaak medische kosten of een ziekenhuisopname met zich mee.
  • Verlies van zelfstandigheid: het kan ook een aanleiding zijn om te verhuizen naar een WZC.

Als apotheker zijn we expert van het geneesmiddel. We zijn dus de uitgelezen zorgverstrekker om ons erop toe te leggen en de invloed van geneesmiddelen op het valrisico (voor ouderen) mee te helpen beperken. 

 

Medicatie en vallen

Er bestaat een duidelijk verband tussen het gebruik van geneesmiddelen en vallen. Studies hebben aangetoond dat ouderen een verhoogd risico op vallen hebben wanneer ze:

  • vier of meer geneesmiddelen nemen
  • een specifiek risicovol geneesmiddel nemen zoals: sedativa (vooral benzodiazepines), antidepressiva (vooral de tricyclische antidepressiva en de SSRI’s), antipsychotica (vooral de klassieke antipsychotica),  anti-epileptica, antihypertensiva, diuretica, digoxine, type IA-antiaritmica

 

Hoe registreert u uw dienstverlening?

Het gebruik van psychofarmaca, zoals de benzodiazepines/Z-producten, antidepressiva en antipsychotica leidt tot een verhoogd valrisico bij ouderen. Dat verhoogde risico komt voort uit de mogelijke neveneffecten van deze medicatie, zoals sedatie, duizeligheid en orthostatische hypotensie.

Specifieke aandacht voor psychofarmaca is nodig, zeker gezien het hoge gebruik ervan bij ouderen:

  • 35 % van 75-plussers gebruikt een slaap- of kalmeringsmiddel, waarvan 40 % vrouwen en 26 % mannen
  • in WZC neemt 79 % van de bewoners psychofarmaca; meer in detail neemt 54 % een benzodiazepine, 40 % een antidepressivum en 33 % een antipsychoticum

Nochtans zijn de indicaties om psychofarmaca te gebruiken eerder beperkt, en bestaan er in vele situaties niet-farmacologische alternatieven. Daarenboven is het afbouwen of stoppen van psychofarmaca bij ouderen onder toezicht van een arts of apotheker mogelijk, ook na langdurig gebruik.

 

Materiaal ‘Week van de Valpreventie’

Het Expertisecentrum Val- en Fractuurpreventie Vlaanderen (EVV) stelt heel wat interessant materiaal ter beschikking. U zal hiervan een basispakket ontvangen. Extra materiaal kunt u gratis downloaden op www.valpreventie.be of bestellen via het Logo in uw buurt.

  • Educatiebrochure voor ouderen die slaap-medicatie nemen: deze brochure informeert 65-plussers die een slaap- of kalmeringsmiddel gebruiken over de negatieve gevolgen van langdurig gebruik, met specifieke aandacht voor het effect op het valrisico. In de brochure worden een aantal zeer concrete tips gegeven voor een goede nachtrust zonder slaapmedicatie. Overloop deze brochure samen met je patiënt en bespreek de mogelijkheden!
  • Algoritmes voor zorgverstrekkers omtrent het afbouwen vanpsychofarmaca: deze algoritmes informeren gezondheidswerkers zoals artsen, apothekers of verpleegkundigen over de invloed van psychofarmaca op het valrisico bij ouderen en begeleiden hen bij het rationaliseren en eventueel afbouwen/stoppen van psychofarmaca. Er zijn 4 steekkaarten voorhanden:
  • Achtergrondinformatie psychofarmaca en verhoogd valrisico
  • Algoritme benzodiazepines /Z-producten
  • Algoritme antidepressiva
  • Algoritme antipsychotica
  • Pakket voor de organisatie van een Medisch FarmaceutischOverleg (MFO): overleg tussen huisartsen en apothekers is heel belangrijk om de zorg rond onze patiënt te verbeteren. Het thema valpreventie en de afbouw van medicatie hoort daar zeker in thuis! Daarom werd een MFO-pakket kant en klaar uitgewerkt, gebaseerd op een samenwerking tussen huisartsen (Domus Medica), apothekers (VAN), universiteiten en het EVV. Geïnteresseerd om zelf in uw regio een overleg omtrent dit thema te organiseren? Neem dan contact op met uw lokale beroepsvereniging.
  • Filmpje met getuigenissen van ouderen over het succesvolafbouwen van slaapmedicatie: een aanrader! Plaats onderstaand filmpje op uw website en deel het!

 

 

  • Affiches met het nieuwe campagnebeeld.

 

Heeft u vragen of wenst u een medisch-farmaceutisch overleg te organiseren rond dit topic?

Neem dan contact op met uw beroepsvereniging.